Với phần lớn nhà máy tại Việt Nam, tiền điện là khoản chi phí vận hành lớn chỉ sau nguyên vật liệu và nhân công, nhưng lại là khoản ít được phân tích nhất. Trong khi đó, đây cũng là khoản có dư địa cải thiện lớn nhất mà không ảnh hưởng đến sản lượng.
Bối cảnh: áp lực nguồn điện và chi phí
Công nghiệp chế biến chế tạo là động lực tăng trưởng chính của Việt Nam, kéo theo nhu cầu điện tăng nhanh. Giá bán lẻ điện bình quân đã được điều chỉnh tăng nhiều lần những năm gần đây, và áp lực này được dự báo tiếp tục khi ngành điện chuyển dịch cơ cấu nguồn theo Quy hoạch điện VIII.
Với doanh nghiệp sản xuất, điều này có hai hệ quả: chi phí trên mỗi đơn vị sản phẩm tăng, và rủi ro về ổn định cung cấp điện trong cao điểm mùa khô trở thành yếu tố phải tính đến khi lập kế hoạch sản xuất.
Vì sao hiệu quả năng lượng quan trọng với nhà máy
1. Giảm chi phí mà không giảm sản lượng
Khác với cắt giảm nhân sự hay ép giá nhà cung cấp, cải thiện hiệu quả năng lượng giảm chi phí mà không động đến năng lực sản xuất. Phần tiết kiệm được đi thẳng vào lợi nhuận.
2. Phát hiện sớm sự cố thiết bị
Động cơ, máy nén hay bơm đang xuống cấp thường tiêu thụ nhiều điện hơn trước khi hỏng hẳn. Theo dõi điện năng vì vậy là một dạng giám sát tình trạng thiết bị, và giá trị của việc tránh dừng máy ngoài kế hoạch thường lớn hơn chính phần tiền điện tiết kiệm được.
3. Đáp ứng yêu cầu khách hàng xuất khẩu
Các tập đoàn mua hàng quốc tế ngày càng yêu cầu nhà cung ứng báo cáo cường độ năng lượng và phát thải trên mỗi đơn vị sản phẩm. Với hàng xuất sang châu Âu, cơ chế CBAM còn đòi hỏi số liệu có thể kiểm chứng. Nhà máy không có dữ liệu ở cấp dây chuyền sẽ không trả lời được.
4. Nghĩa vụ tuân thủ trong nước
Doanh nghiệp thuộc diện cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm theo Luật số 50/2010/QH12 phải xây dựng kế hoạch hằng năm, kiểm toán năng lượng ba năm một lần, chỉ định người quản lý năng lượng và báo cáo cho Sở Công Thương.
Năng lượng thường thất thoát ở đâu?
- Khí nén: nguồn lãng phí lớn và dễ khắc phục nhất. Rò rỉ diễn ra liên tục kể cả khi không sản xuất, và áp suất cài đặt cao hơn mức cần thiết làm tăng tiêu thụ ở mọi thời điểm.
- Hệ thống làm mát: chiller và điều hòa chiếm tỷ trọng lớn trong khí hậu nhiệt đới, đặc biệt với nhà xưởng có yêu cầu kiểm soát nhiệt ẩm.
- Động cơ và bơm: động cơ chạy non tải liên tục là trường hợp điển hình nên lắp biến tần.
- Lò hơi và hệ thống nhiệt: tổn thất qua đường ống không bọc cách nhiệt và bẫy hơi hỏng thường bị bỏ qua vì khó nhìn thấy.
- Phụ tải nền ngoài giờ: mức tiêu thụ vào ngày nghỉ hoặc giữa hai ca cho biết nhiều điều. Nếu con số này cao, có thiết bị đang chạy mà không ai cần đến.
Ngoài ra, hệ số công suất thấp khiến doanh nghiệp phải trả thêm cho phần công suất phản kháng vượt định mức. Đây là hạng mục đơn giản nhưng hay bị bỏ sót.
Cách triển khai hợp lý
Bước 1: đo trước khi đầu tư. Lắp đồng hồ đo ở cấp phân xưởng và các phụ tải lớn, chạy một đến hai tháng để có đường cơ sở theo từng ca và từng mức sản lượng.
Bước 2: chuẩn hóa chỉ số theo sản lượng. So sánh tiền điện giữa hai tháng là vô nghĩa nếu sản lượng khác nhau. Chỉ số cần theo dõi là kWh trên mỗi đơn vị sản phẩm.
Bước 3: xử lý phần không tốn vốn trước. Khắc phục rò rỉ khí nén, hạ áp suất cài đặt về mức thực sự cần, tắt thiết bị chạy ngoài giờ, dịch các công đoạn linh hoạt khỏi khung giờ cao điểm.
Bước 4: đầu tư có trọng điểm. Khi đã biết phụ tải nào kém hiệu quả nhất, đầu tư biến tần, thay thiết bị hiệu suất cao, thu hồi nhiệt thải. Lúc này mọi đề xuất đều có số liệu để tính hoàn vốn.
Bước 5: giữ kết quả. Cảnh báo tự động khi suất tiêu hao vượt ngưỡng và báo cáo định kỳ gửi đúng người phụ trách. Không có bước này, mức tiêu thụ sẽ trôi dần về mức cũ sau vài tháng.
Vinergy triển khai hệ thống giám sát năng lượng cho nhà máy tại Việt Nam: đo đếm theo phân xưởng và thiết bị, theo dõi suất tiêu hao trên đơn vị sản phẩm, cảnh báo thời gian thực và báo cáo tự động phục vụ tuân thủ. Liên hệ với chúng tôi để trao đổi về nhà máy của bạn.