Phần lớn doanh nghiệp biết mình trả bao nhiêu tiền điện mỗi tháng, nhưng rất ít đơn vị biết số tiền đó đi vào đâu và bao nhiêu phần là lãng phí. Kiểm toán năng lượng trả lời câu hỏi đó một cách có hệ thống. Với nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam, đây còn là nghĩa vụ bắt buộc theo luật chứ không chỉ là lựa chọn.
Kiểm toán năng lượng là gì?
Kiểm toán năng lượng là quá trình khảo sát, đo đạc và phân tích dòng năng lượng trong một cơ sở nhằm xác định năng lượng đang tiêu thụ ở đâu, hiệu suất thực tế của từng hệ thống, và cơ hội tiết kiệm nào đáng đầu tư. Kết quả là báo cáo xếp hạng giải pháp theo mức đầu tư, mức tiết kiệm dự kiến và thời gian hoàn vốn.
Điều phân biệt kiểm toán với một bản báo giá thiết bị là tính trung lập: kiểm toán bắt đầu từ dữ liệu vận hành thực tế của bạn, không bắt đầu từ sản phẩm mà ai đó muốn bán.
Khi nào bắt buộc tại Việt Nam?
Theo Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (số 50/2010/QH12), doanh nghiệp thuộc diện cơ sở sử dụng năng lượng trọng điểm phải thực hiện kiểm toán năng lượng định kỳ ba năm một lần. Ngưỡng xác định dựa trên mức tiêu thụ năng lượng quy đổi hằng năm, với ngưỡng thấp hơn cho công trình xây dựng và dịch vụ so với cơ sở sản xuất công nghiệp.
Ngoài kiểm toán định kỳ, cơ sở trọng điểm còn phải xây dựng kế hoạch sử dụng năng lượng hằng năm, chỉ định người quản lý năng lượng có chứng chỉ và báo cáo cho Sở Công Thương. Việc kiểm toán phải do đơn vị có chức năng và kiểm toán viên năng lượng được cấp chứng chỉ thực hiện.
Nếu chưa chắc doanh nghiệp có thuộc diện này hay không, Sở Công Thương tỉnh/thành nơi đặt nhà máy là đầu mối xác nhận chính xác nhất, vì danh sách được rà soát và công bố định kỳ.
Các cấp độ kiểm toán
- Kiểm toán sơ bộ: khảo sát nhanh dựa trên hóa đơn điện và quan sát hiện trường, phù hợp để xác định nhanh các cơ hội lớn.
- Kiểm toán chi tiết: đo đạc thực tế bằng thiết bị chuyên dụng, phân tích biểu đồ phụ tải, tính hoàn vốn cho từng giải pháp. Đây là cấp độ đáp ứng yêu cầu pháp lý.
- Kiểm toán chuyên sâu theo hệ thống: tập trung vào một đối tượng cụ thể như khí nén, lò hơi hay trạm chiller khi đã biết đó là phụ tải trọng yếu.
Quy trình diễn ra như thế nào?
1. Thu thập dữ liệu nền. Hóa đơn điện 12 tháng gần nhất, sản lượng tương ứng, danh mục thiết bị và công suất lắp đặt, lịch vận hành theo ca.
2. Khảo sát hiện trường và đo đạc. Đo dòng điện, hệ số công suất, nhiệt độ, lưu lượng, áp suất khí nén, kiểm tra rò rỉ. Giai đoạn này hay bị rút ngắn, nhưng đây chính là phần tạo ra giá trị thực của báo cáo.
3. Phân tích và xây đường cơ sở. Xác định suất tiêu hao trên đơn vị sản phẩm, so sánh với mức tham chiếu ngành, tách phần tiêu thụ theo sản lượng và phần tiêu thụ nền khi không sản xuất.
4. Đề xuất giải pháp kèm bài toán kinh tế. Mỗi giải pháp cần có chi phí đầu tư, mức tiết kiệm ước tính và thời gian hoàn vốn. Báo cáo chỉ liệt kê khuyến nghị chung chung mà không có con số là báo cáo chưa hoàn chỉnh.
5. Theo dõi sau triển khai. Bước hay bị bỏ qua nhất. Nếu không đo lại sau đầu tư, doanh nghiệp không biết giải pháp có đạt mức tiết kiệm cam kết hay không.
Lợi ích ngoài việc tuân thủ
Giảm chi phí vận hành. Phần lớn cơ hội đầu tiên không đòi hỏi đầu tư lớn: điều chỉnh lịch vận hành, khắc phục rò rỉ khí nén, chỉnh nhiệt độ cài đặt, dịch phụ tải khỏi giờ cao điểm.
Phát hiện thiết bị xuống cấp. Thiết bị tiêu thụ nhiều điện hơn bình thường thường đang có vấn đề cơ khí hoặc điện.
Cơ sở trả lời khách hàng xuất khẩu. Khi đối tác yêu cầu số liệu phát thải hoặc cường độ năng lượng trên sản phẩm, báo cáo kiểm toán là nền dữ liệu sẵn có.
Bước đệm sang ISO 50001. Dữ liệu và đường cơ sở từ kiểm toán chính là đầu vào bắt buộc cho hệ thống quản lý năng lượng.
Khó khăn thường gặp
Thiếu dữ liệu đo đếm. Nhiều nhà máy chỉ có một công tơ tổng ở đầu vào. Khi đó kiểm toán viên phải đo tạm trong vài ngày, và kết quả chỉ phản ánh giai đoạn đó chứ không phải cả năm.
Kiểm toán làm để đối phó. Nếu mục tiêu chỉ là có báo cáo nộp đúng hạn, báo cáo sẽ nằm trong ngăn tủ và không tạo ra tiết kiệm nào.
Không ai chịu trách nhiệm tiếp theo. Khuyến nghị không được giao cho người cụ thể với mốc thời gian thì sẽ không được triển khai.
Nên bắt đầu như thế nào?
Cách hiệu quả nhất là có dữ liệu đo đếm liên tục trước khi kiểm toán. Khi hệ thống giám sát đã chạy vài tháng, kiểm toán viên làm việc trên dữ liệu thật của nhiều chế độ vận hành thay vì một lát cắt vài ngày. Sau kiểm toán, chính hệ thống đó cho phép đo xem giải pháp đã triển khai có đạt mục tiêu hay không.
Vinergy triển khai hệ thống đo đếm và giám sát làm nền cho công tác kiểm toán và báo cáo tuân thủ. Liên hệ với chúng tôi nếu bạn đang chuẩn bị cho kỳ kiểm toán định kỳ.