Đầu tư năng lượng tái tạo: hướng dẫn cho doanh nghiệp Việt Nam
Thập kỷ trước, đầu tư năng lượng tái tạo tại Việt Nam gắn với cơ chế giá FIT và bán điện lên lưới. Bối cảnh đó đã thay đổi căn bản. Với doanh nghiệp sản xuất và tòa nhà hôm nay, bài toán không còn là bán điện mà là giảm tiền điện phải mua.
Bối cảnh hiện nay
Cơ chế giá FIT cho điện mặt trời đã kết thúc, và chính sách chuyển sang hướng khuyến khích tự sản tự tiêu. Quy hoạch điện VIII đặt mục tiêu tăng mạnh tỷ trọng năng lượng tái tạo, kèm theo định hướng phát triển điện mặt trời mái nhà cho khu công nghiệp và công trình thương mại.
Song song, cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) đã được ban hành, cho phép khách hàng dùng điện lớn mua điện tái tạo trực tiếp từ đơn vị phát điện. Đây là thay đổi quan trọng với các doanh nghiệp có cam kết sử dụng năng lượng tái tạo nhưng không đủ diện tích mái.
Vì quy định trong lĩnh vực này thay đổi khá nhanh, mọi phương án đầu tư nên được kiểm tra lại với văn bản hiện hành và với điện lực địa phương trước khi chốt.
Vì sao doanh nghiệp nên quan tâm
Chi phí điện tăng. Giá bán lẻ điện đã được điều chỉnh tăng nhiều lần những năm gần đây. Điện mặt trời tự tiêu thụ cạnh tranh trực tiếp với giá mua, không phải với giá bán lên lưới, nên bài toán kinh tế thuận lợi hơn trước.
Yêu cầu từ khách hàng xuất khẩu. Nhiều tập đoàn mua hàng đặt mục tiêu giảm phát thải chuỗi cung ứng và yêu cầu nhà cung ứng báo cáo tỷ lệ điện tái tạo. Với hàng xuất sang châu Âu, cơ chế CBAM làm phần này thành yếu tố chi phí thực.
Ổn định cung cấp. Trong cao điểm mùa khô, rủi ro thiếu điện ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch sản xuất. Nguồn tại chỗ giảm một phần phụ thuộc.
Các hình thức khả thi
Điện mặt trời mái nhà tự tiêu thụ
Phù hợp nhất với phần lớn nhà xưởng và tòa nhà tại Việt Nam. Hiệu quả phụ thuục vào một yếu tố quan trọng: biểu đồ phụ tải có trùng với giờ nắng hay không. Nhà máy chạy ba ca có tỷ lệ tự tiêu thụ tốt; đơn vị chỉ hoạt động cuối tuần thì không.
Cần kiểm tra trước: khả năng chịu tải của mái, tuổi còn lại của lớp chống thấm, và điều kiện hợp đồng thuê nếu nhà xưởng đi thuê. Lắp hệ thống 20 năm trên mái còn 5 năm tuổi thọ là sai sót thường gặp.
Thuê hệ thống hoặc hợp đồng PPA tại chỗ
Đơn vị phát triển đầu tư và vận hành hệ thống trên mái của bạn, bạn mua điện với giá thấp hơn giá lưới. Không cần vốn đầu tư, nhưng cần đọc kỹ điều khoản về thời hạn, ràng buộc sản lượng tối thiểu và điều kiện chấm dứt sớm.
Mua bán điện trực tiếp (DPPA)
Phù hợp với doanh nghiệp tiêu thụ lớn nhưng thiếu diện tích lắp đặt. Cần đánh giá kỹ chi phí truyền tải, phí dịch vụ và các điều kiện áp dụng, vì cơ chế này vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện hướng dẫn thực thi.
Sinh khối cho nhu cầu nhiệt
Nếu nhu cầu chính là hơi hoặc nhiệt thay vì điện, sinh khối thường hợp lý hơn điện mặt trời, đặc biệt với ngành chế biến có sẵn phụ phẩm tại chỗ.
Đánh giá hiệu quả đầu tư như thế nào
Con số quyết định không phải công suất lắp đặt mà là tỷ lệ tự tiêu thụ: bao nhiêu phần trăm điện phát ra được dùng ngay tại chỗ. Điện tự dùng thay thế điện mua với giá bán lẻ; phần dư đẩy lên lưới có giá trị thấp hơn nhiều hoặc không được thanh toán, tùy quy định áp dụng.
Để ước tính đúng tỷ lệ này, bạn cần biết phụ tải thực tế theo từng giờ, không phải mức tiêu thụ bình quân tháng. Đây là lý do dữ liệu đo đếm theo giờ nên có trước khi lấy báo giá. Khá nhiều hệ thống được thiết kế dựa trên sản lượng điện bình quân rồi vận hành kém hiệu quả vì lệch pha với phụ tải.
Những hạng mục khác cần đưa vào bài toán: chi phí vệ sinh tấm pin (đáng kể ở khu vực nhiều bụi), suy giảm hiệu suất hằng năm, chi phí thay inverter giữa vòng đời dự án, và bảo hiểm.
Trình tự nên làm
1. Giảm trước, phát sau. Nguyên tắc cơ bản nhưng hay bị bỏ qua. Một kWh tiết kiệm được luôn rẻ hơn một kWh phát thêm. Xử lý rò rỉ khí nén, tối ưu chiller và lịch vận hành trước, sau đó hệ thống điện mặt trời cần đầu tư sẽ nhỏ hơn.
2. Đo phụ tải theo giờ. Ít nhất một đến hai tháng, bao gồm cả ngày nghỉ, để xác định tỷ lệ tự tiêu thụ thực tế.
3. Kiểm tra điều kiện kỹ thuật và pháp lý. Kết cấu mái, thủ tục đấu nối với điện lực địa phương, quy định phòng cháy, và sự đồng thuận của chủ nhà xưởng nếu đi thuê.
4. Giám sát sau khi vận hành. Sản lượng thực cần được so với sản lượng kỳ vọng theo điều kiện thời tiết. Tấm pin bị bóng che, chuỗi pin lỗi hay inverter suy giảm có thể làm mất một phần đáng kể sản lượng mà không gây báo lỗi nào.
Vinergy triển khai hệ thống đo đếm phụ tải theo giờ phục vụ khâu đánh giá trước đầu tư, và giám sát sản lượng điện mặt trời sau khi đưa vào vận hành trên cùng một nền tảng. Liên hệ với chúng tôi để trao đổi cụ thể.
