Trong nhiều dự án tòa nhà tại Việt Nam, hai khái niệm BAS và EMS thường bị dùng lẫn lộn, dẫn đến tình huống chủ đầu tư đã đầu tư một hệ thống điều khiển đắt tiền nhưng vẫn không trả lời được câu hỏi tiền điện đi đâu.
Hệ thống tự động hóa tòa nhà (BAS) là gì?
BAS (Building Automation System) là hệ thống điều khiển các thiết bị cơ điện trong tòa nhà: điều hòa không khí, thông gió, chiếu sáng, bơm, thang máy, báo cháy và kiểm soát ra vào. Mục tiêu chính là giữ tòa nhà vận hành ổn định và tiện nghi theo lịch định sẵn.
Câu hỏi mà BAS trả lời là: thiết bị có đang chạy đúng trạng thái mong muốn không?
BMS và BAS có phải là một?
Trên thực tế tại Việt Nam, hai từ này thường được dùng thay thế nhau. Nếu cần phân biệt, BAS thiên về phần điều khiển thiết bị cơ điện, còn BMS được hiểu rộng hơn. Khi đọc hồ sơ thầu, quan trọng hơn tên gọi là danh mục điểm điều khiển và giám sát thực tế được liệt kê.
Hệ thống quản lý năng lượng (EMS) là gì?
EMS (Energy Management System) tập trung vào đo lường, phân tích và tối ưu mức tiêu thụ năng lượng. Hệ thống thu thập dữ liệu từ công tơ tổng, công tơ phụ, đồng hồ nước và các nguồn khác, rồi quy đổi thành chỉ số hiệu quả, xu hướng và cảnh báo.
Câu hỏi mà EMS trả lời là: năng lượng đang đi đâu, có bất thường không, và có đủ hiệu quả không?
Khác biệt căn bản
Cách phân biệt đơn giản nhất: BAS điều khiển, EMS đo lường và đánh giá. Một hệ thống BAS có thể giữ nhiệt độ phòng ở đúng 24 độ suốt ngày mà vẫn tiêu tốn gấp đôi mức cần thiết, và tự nó sẽ không báo cho bạn biết, vì theo tiêu chí của nó thì mọi thứ đang bình thường.
- Mục tiêu: BAS hướng đến tiện nghi và ổn định vận hành; EMS hướng đến chi phí và hiệu quả.
- Dữ liệu: BAS quan tâm trạng thái hiện tại; EMS quan tâm tích lũy theo thời gian và so với đường cơ sở.
- Phạm vi: BAS thường gắn với một tòa nhà; EMS có thể tập hợp nhiều cơ sở trên một giao diện.
- Người dùng: BAS phục vụ đội kỹ thuật; EMS phục vụ cả tài chính, mua hàng và báo cáo tuân thủ.
- Đầu ra: BAS cho lệnh điều khiển; EMS cho báo cáo, chỉ số và cơ sở ra quyết định đầu tư.
Điểm giống nhau
Cả hai đều lấy dữ liệu từ cảm biến và thiết bị hiện trường, đều có giao diện giám sát tập trung và đều có thể sinh cảnh báo. Chính phần chồng lấn này khiến nhiều chủ đầu tư cho rằng có BAS là đủ.
Tòa nhà có cần cả hai không?
Đã có BAS. Thông thường không cần thay thế. BAS hiện hữu thường đã hỗ trợ BACnet hoặc Modbus, nên có thể lấy dữ liệu từ BAS lên lớp EMS và bổ sung công tơ phụ ở những điểm còn thiếu. Đây là phương án tiết kiệm nhất.
Chưa có gì. Nếu ngân sách hạn chế, nên bắt đầu bằng EMS. Lý do: đo lường rẻ hơn điều khiển rất nhiều, và dữ liệu đo được sẽ chỉ ra chính xác nơi đáng đầu tư tự động hóa sau này. Đầu tư BAS toàn bộ trước khi biết lãng phí nằm ở đâu là cách làm ngược.
Nhiều cơ sở ở các tỉnh khác nhau. EMS có giá trị rõ rệt hơn, vì cho phép so sánh suất tiêu hao giữa các cơ sở và xác định nơi nào vận hành kém nhất.
Thuộc diện cơ sở trọng điểm. Nghĩa vụ báo cáo và kiểm toán định kỳ theo Luật 50/2010/QH12 đòi hỏi số liệu tiêu thụ có hệ thống. Đây là phần việc của EMS, không phải BAS.
Lưu ý khi tích hợp
Điểm vướng thường gặp nhất là BAS đóng: một số hệ thống chỉ mở dữ liệu qua giao thức riêng hoặc tính phí bản quyền cho việc kết nối ra ngoài. Khi mua sắm hệ thống mới, nên đưa vào yêu cầu kỹ thuật: hỗ trợ BACnet/IP hoặc Modbus TCP, cung cấp danh mục điểm dữ liệu, và cho phép xuất dữ liệu lịch sử không giới hạn.
Vinergy triển khai EMS độc lập thương hiệu, tích hợp với BAS và thiết bị sẵn có của nhiều hãng. Nếu bạn đang cân nhắc giữa nâng cấp BAS hay bổ sung EMS, hãy liên hệ để chúng tôi đánh giá hệ thống hiện tại trước khi bạn quyết định.